Mózg #1 – Neuroprzekaźniki

Dziś trochę o mózgu – centrum dowodzenia naszych organizmów, jak i naszego życia. Ten właśnie organ ma wpływ na każde nasze zachowanie, świadome jak i podświadome. I właśnie w nim jest zapisane nasze życie – wspomnienia, pragnienia, osobowość, to esencja naszego jestestwa. Mózg jest jedną z najbardziej skomplikowanych struktur we wszechświecie, i to strukturą posługującą się językiem neuroprzekaźnikowym.

Neuroprzekaźniki i szczeliny

W dowolnej chwili, gdy np. czytamy artykuł w Internecie, podziwiamy wspaniały widok, czy po prostu idziemy, w naszym mózgu panuje chemiczna burza. Miliony mikroskopijnych cząsteczek uwalniają się z jednych neuronów i, przemierzywszy szczelinę synaptyczną (przestrzeń między zakończeniami neuronów), łączą się z innymi. Cząsteczki te niosą informacje, których mózg używa by np kazać sercu bić, żołądkowi trawić czy płucom oddychać. Ci mali posłańcy, mogą zostać też użyci, by nakazać sen lub koncentrację, uczenie się lub zapominanie, zmobilizowanie lub odprężenie. Całe to spektrum , łącznie z najbardziej racjonalnymi i najbardziej nieświadomymi aspektami ludzkiego zachowania – dzieje się za pośrednictwem armii neuroprzekaźników i skomplikowanych interakcji w jakie wchodzą.

Hamowanie i pobudzanie

Sygnały nadawane w synapsach, mogą pobudzać lub hamować, zależnie od tego, jakie neuroprzekaźniki wyruszają z neuronu i jakie receptory je przechwycą. Neuron odbiorczy, może być połączony z tysiącami innych neuronów – czyli odbierać jednocześnie sygnał z setek lub nawet tysięcy synaps. Informacje te, pobudzające lub hamujące, zostają „zsumowane” w komórce, a ta – dzięki złożonemu systemowi pomp, regulującemu wpływ i wypływ jonów sodu i potasu – zachowuje stabilny spoczynkowy potencjał elektryczny błony.

Neuroprzekaźniki pobudzające zwiększają napięcie elektryczne na pobliskiej błonie, zaś te hamujące je zmniejszają. Jeśli pewien poziom tego napięcia zostanie przekroczony , komórka nerwowa uruchamia potencjał czynnościowy – impuls elektryczny przebiegający wzdłuż aksonu (kabel transmisyjny w neuronie), by nakazać uwolnienie kolejnych neuroprzekaźników. Jeśli natomiast poziom nie zostaje przekroczony, następuje wygaszenie sygnału.

Komplikacje

Nie jest to wszystko jednak takie proste, ponieważ cząsteczki sygnałowe spełniają różne zadania, w kombinacji lub opozycji jedna do drugiej. Możliwości takich kombinacji/ opozycji jest na tyle dużo, byśmy mogli myśleć, wspominać czy odczuwać emocje. Klasyfikacja Hugo Lövheima przedstawia efekty krzyżowania się serotoniny, dopaminy i noradrenaliny. Wedle modelu Hugo, kombinacje wysokich lub niskich poziomów tych neuroprzekaźników, determinują emocje tła.

I tak przykładowo złość jest kombinacją wysokich stanów dopaminy i noradrenaliny, a niskiego serotoniny.

SerotoninaDopaminaNoradrenalina
Wstydniskiniskiniski
cierpienieniskiniskiwysoki
Strachniskiwysokiniski
Złośćniskiwysokiwysoki
Obrzydzenie, odrazaniskiwysokiniski
Zaskoczeniewysokiniskiwysoki
Dobrostan, przyjemnośćwysokiwysokiniski
Zaciekawienie, ekscytacjawysokiwysokiwysoki
Klasyfikacja Hugo Lövheima

Uproszczenia, a rzeczywistość

Oczywiście rzeczywistość to bardziej złożony twór, choćby dlatego, że występują wzajemne interakcje całych palet innych cząstek. Także dlatego, że wcale nie jest powiedziane, że zawsze pęcherzyki synaptyczne z neuroprzekaźnikami są naładowane. Ograniczona jest dostępność neuroprzekaźników. Po użyciu ich i związaniu z receptorem, są one szybko utylizowane poprzez ich wchłonięcie z powrotem przez pęcherzyk. . W ten sposób, pęcherzyk ten zostaje naładowany na nowo (tzw. wychwyt zwrotny), ale możliwe jest też po prostu usunięcie, czy zniszczenie takiego zużytego neuroprzekaźnika.

Uzupełnianie amunicji

Zły sposób odżywiania się, silny stres, pewne lekarstwa, narkotyki, alkohol, a także predyspozycje genetyczne mogą sprawić, że mózg padnie ofiarą niedoboru neuroprzekaźników, zaburzając optymalne funkcjonowanie maszyny mózgowej.

Neuromodulacja

Są neuroprzekaźniki, jak dopamina, serotonina, acetylocholina i noradrenalina, które służą również jako neuromodulatory. Gdy neurotransmisja to precyzyjny laser, trafiający w punkt – neuromodulacja działa na większe obszary mózgu, wystarczy tu, że kilka neuronów wydzieli dany neuroprzekaźnik, a swoim działaniem może on objąć znaczne obszary mózgu i mnóstwo innych neuronów. Natomiast na neurotransmisję, mogą mieć też wpływ takie hormony jak testosteron czy kortyzol, biorąc udział w toczącej się już aktywności synaptycznej.